System Informacji Przestrzennej Zamek w Łańcucie

Buduar Rokokowy [Salonik Rokokowy]

Nazwy historyczne:

„Cabinet” (ok. 1780 r.); „Gabinet wyzłacany”, „Gabinet” (XIX w.); „Buduar” (lata 80 XIX w.; 1933 r.).

Nazwy inne:

Gabinet Zwierciadlany, Salon Rokokowy, Buduar Rokokowy, Buduar Apartamentu Damskiego.

Czas powstania:

1629 – 1642 (?); ok. 1780 r. wygrodzenie obecnego pomieszczenia; lata 80 do pocz. 90 XVIII w. – zamontowanie boazerii z lat 50 XVIII w.; lata 90 XIX w. – wnętrze odnowione.

Architekci:

n. n. (ok. 1780 r.); Amand Luis Bauqué, Albert Pio (lata 90 XIX w. – wnętrze odnowione).

Artyści:

n. n. (boazeria, lata 50 XVIII w.); Karol Chodziński i Jan Ciążyński (posadzka, lata 30 XIX w.)

Opis:

Buduar Rokokowy znajduje się w północnej amfiladzie pierwszego piętra zamku. W XVIII w. mieściły się tam prywatne apartamenty ówczesnych właścicieli – Izabeli z Czartoryskich i Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Na planie z ok. 1780 r. pomieszczenie „Cabinet” wydzielono z większego starszego wnętrza barokowego przylegającego do Korytarza Północnego („Coridor”). Ścianka działowa wyodrębniła „Cabinet” (od północy) i „Passage” (od południa). W „Cabinet” zaznaczono dwoje drzwi przejściowych na osi wschód – zachód i dwa okna w ścianie północnej. Pokój miał być ogrzewany stojącym w południowo – wschodnim narożu kominkiem, a w południowo – zachodnim – piecem z paleniskiem dostępnym za ścianą w „Passage”.

U schyłku panowania króla Ludwika XIV i po jego śmierci w okresie regencji arystokracja francuska, znudzona dworską etykietą Wersalu, wymykała się do Paryża koncentrując życie towarzyskie na niedużych i niewymuszonych spotkaniach w zaciszu kameralnych salonów. Wraz ze zmianą obyczajów w XVIII w. narodziła się moda na niewielki wytwornie urządzony pokój przeznaczony dla pani domu, dający poczucie przestrzeni osobistej, wręcz intymnej, służącej wypoczynkowi i regeneracji. Tego typu wnętrzem, zwanym z francuska buduarem, jest łańcucki „Cabinet” Izabeli Lubomirskiej.

Zachowana w Buduarze pełna płycinowa boazeria, francuskiego lub polskiego pochodzenia, została wykonana ok. połowy XVIII w. W łańcuckiej rezydencji zamontowano ją przypuszczalnie w latach 80 lub pocz 90. XVIII w., gdy urządzano apartament Księżnej Marszałkowej (Apartament Damski).

Na początku XIX w. pokój identyfikowano jako „Gabinet wyzłacany”, później jako „Gabinet” lub „Buduar”. Jego wyposażenie stanowiła „Boazeria roboty stolarskiey wyzłacana, filunki biało y zielono malowane”. Wystrój uzupełniało pięć luster, każde o sześciu taflach (zachowane wraz z wyposażeniem wnętrza). Pokój ogrzewano kominkiem obłożonym marmurem. Dekoracja drzwi pozostała spójna z rokokowym wystrojem. Nad drzwiami znajdowały się dwie owalne, malowane olejno na płótnie supraporty „Superportów […] wyrażających ieden Dianną z Nimfami, drugi Juno – w ramach wyzłacanych gładkich” (nie zachowane).

Z 30 lat XIX w. pochodzi obrzeżona bordiurą posadzka z kolistą ornamentowaną rozetą, projektowana przez Karola Chodzińskiego, wykonana przez Jana Ciążyńskiego z jaworu, dębu, orzecha i mahoniu. Po śmierci Izabeli Lubomirskiej w 1816 r. dawny „Cabinet”, traktowany jako pamiątka po Księżnej Marszałkowej, pozostawał niezamieszkany do lat 90 XIX w .

W trakcie przebudowy zamku, prowadzonej w latach 1889 – 1912, w północnym skrzydle pierwszego piętra urządzono apartamenty mieszkalne dla Elżbiety i Romana Potockich. Odnowiony dla Elżbiety z Radziwiłłów Apartament Damski zachowano niemal bez zmian po Izabeli Lubomirskiej. W odświeżonym Buduarze wprowadzono kilka korekt. Usunięto znad drzwi olejno malowane supraporty zastępując je snycerowanymi z motywem instrumentów muzycznych. Wymieniono także kominek na obecnie istniejący neorokokowy, wykonany z czerwonego marmuru.

Buduar Rokokowy, nazywany także Gabinetem Zwierciadlanym lub Salonem Rokokowym, należy do najcenniejszych wnętrz zamku. Jego ściany, wnęki okienne i drzwiowe pokryte są pełną rokokową boazerią z naprzemiennie ułożonymi wąskimi i szerszymi płycinami oraz lustrami. Ujęte są one w złocone snycerowane ramy i profilowane listwy uzupełnione motywem „rocailli”, a także ukwieconych, ulistnionych roślin na delikatnych łodygach. Cztery płyciny są ozdobione emblematycznymi alegorycznymi wizerunkami pór roku, umieszczonymi zgodnie ze stronami świata. Na ścianie północnej nad lustrem międzyokiennym jest to urna z płomieniami i miech do kominka – symbole zimy. Naprzeciwko na ścianie południowej – snop zboża i sierp jako alegoria żniw symbolizują lato. Na wąskiej płycinie na ścianie wschodniej jest młoda sadzonka i narzędzia ogrodnicze symbolizujące wiosnę, a po stronie zachodniej – jesienny kosz z winogronami. Utrzymaną w jasnych barwach bieli i seledynowej zieleni kolorystykę pokoju uzupełniają złocenia. Rokokowe motywy sztukatorskie na suficie wyodrębniają gładką fasetę.

Wyposażenie Buduaru uzupełniają meble z XVIII w. i podwieszona pod sufitem, pochodząca z drugiej połowy XIX w. neorokokowa lampa z porcelanową figurką pasterki grającej na lirze korbowej.

Bibliografia:

Kossakowska – Szanajca Zofia, Majewska – Maszkowska Bożena, Zamek w Łańcucie, Warszawa 1964.

Majewska – Maszkowska Bożena, Mecenat artystyczny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej, Warszawa 1976.

Omilanowska Małgorzata, Jakub Sito, Łańcut i okolice, [w]: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1994.

Potocka Elżbieta, Łańcut – wspomnienia od roku 1885 do roku 1915, [Pamiętnik, maszynopis w zbiorach Muzeum-Zamek w Łańcucie].

Piotrowski Józef, Zamek w Łańcucie, Lwów 1933.

Opracowanie:

Teresa Bagińska-Żurawska https://orcid.org/0000-0002-9243-3967

Faustyna Bożętka

The Rococo Boudoir [The Rococo Lounge]

Historical names: „Cabinet” (ca. 1780); “the Gilded Cabinet”, “the Cabinet” (19th c.); “the Boudoir” (1890s; 1933)

Other names: The Mirror Cabinet, the Rococo Lounge, the Rococo Boudoir, the Women’s Suite Boudoir

Time of construction: 1629-1642 (?); ca. 1780 r. separating the current room; 1780s- early 1790s – installation of 1750s panelling; 1890s – interior remodelled

Architects: N.N. (ca. 1780); Amand Louis Bauqué, Albert Pio (1890s – interior remodelled

Artists: N.N. (panelling, 1750s); Karol Chodziński and Jan Ciążyński (floor, 1830s)

Description:

The Rococo Boudoir is located in the northern suite of the castle’s first floor. In the 18th century, it housed private apartments of the then owners – Izabela née Czartoryski and Stanisław Lubomirski, Grand Crown Marshal at the court of Stanisław August Poniatowski.

On the plan from ca. 1780, the “Cabinet” room was separated from a larger, older Baroque interior adjacent to the Northern Corridor (“Corridor”). The partition wall separated the “Cabinet” (from the north) and the “Passage” (from the south). In the “Cabinet”, there are two passage doors on the east-west axis and two windows in the north wall. The room was heated with a fireplace in the south-eastern corner and a stove with a hearth behind the wall in the “Passage” in the south-west corner.

At the end of the reign of King Louis XIV and after his death during the regency, the French aristocracy, bored with the court etiquette of Versailles, sneaked out to Paris, concentrating their social life on small and unconstrained meetings in the privacy of intimate lounges. Along with the change of morals in the 18th century, a fashion was born for a small, elegantly furnished room intended for the lady of the house, giving a sense of personal, even intimate space, intended for relaxation and regeneration. Izabela Lubomirska’s Łańcut “Cabinet” is this type of interior, in French so-called the boudoir.

The full panelling, of French or Polish origin, preserved in the Boudoir, was manufactured mid-18th century. It was likely installed in the Łańcut residence in the 1880s or early 1890s when the Suite of the Duchess Marshal (the Women’s Suite) was being arranged.

At the beginning of the 19th century, the room was identified as the “Gilded Cabinet”, later as “Cabinet” or “Boudoir”. Its equipment consisted of “Gilded panelling, carpentry works, white and green pillars”. The decor was complemented by five mirrors, each with six panes (preserved along with the furnishings). A marble fireplace heated the room. The door decoration remained consistent with the Rococo décor. Above the door, there were two oval, oil-on-canvas overdoors: “Overdoors […] one depicting Dianna with the Nymphs, the other Juno – in smooth gilded frames” (not preserved).

The floor with a border with a circular ornamented rosette, designed by Karol Chodziński, and made by Jan Ciążyński of sycamore, oak, walnut and mahogany, comes from the 1830s. After the death of Izabela Lubomirska in 1816, the former “Cabinet”, treated as a memento of the Duchess Marshal, remained uninhabited until the 1890s.

During the castle’s reconstruction, carried out in 1889-1912, residential apartments for Elżbieta and Roman Potocki were arranged in the northern wing of the first floor. The Women’s Suite, renovated for Elżbieta née Radziwiłł, has remained almost unchanged after Izabela Lubomirska. Several adjustments were made to the refreshed Boudoir. Oil-painted overdoors were removed and replaced with carved ones with the motif of musical instruments. The fireplace was also replaced with the existing neo-rococo one made of red marble.

The Rococo Boudoir, also known as the Mirror Cabinet or the Rococo Salon, is one of the most valuable interiors of the castle. Its walls, window and door recesses are covered with full rococo panelling with alternately arranged narrow and broader panels and mirrors. They are enclosed in gilded carved frames and profiled slats supplemented with the rocaille motif and flowery, leafy plants on delicate stems. The four panels are decorated with emblematic allegorical images of the seasons, arranged according to the cardinal directions. Above the mirror between the windows on the north wall is an urn with flames and bellow – symbols of winter. Opposite – a sheaf of grain and a sickle as an allegory of the harvest symbolise summer. On the narrow panel on the eastern wall, a young seedling and gardening tools symbolising spring, and on the western side is an autumn basket with grapes. The room’s bright colours of white and aquamarine green are complemented by gilding. Rococo stucco motifs on the ceiling distinguish a smooth facette.

The 18th-century furniture, together with a 19th-century neo-Rococo lamp with a porcelain figurine of a shepherdess playing the hurdy-gurdy that suspends from the ceiling, complete the Boudoir’s interior.

Basic bibliography:

  • Kossakowska-Szanajca Zofia, Majewska-Maszkowska Bożenna, Zamek w Łańcucie, Warsaw 1964

  • Majewska-Maszkowska Bożenna, Mecenat artystyczny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej, Warsaw 1976

  • Omilanowska Małgorzata, Jakub Sito, Łańcut i okolice [in:] Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, Institute of Art of the Polish Academy of Sciences, Warsaw 1994

  • Potocka Elżbieta, Łańcut – memoirs from 1885 to 1915 [Diary, typescript in the collection of the Castle Museum in Łańcut]

  • Piotrowski Józef, Zamek w Łańcucie, Lviv 1933

Elaboration:

Teresa Bagińska-Żurawska https://orcid.org/0000-0002-9243-3967

Faustyna Bożętka

Wnętrza

Wnętrza
Skip to content